اوضاع چند روز یا شاید چندین هفته اخیر ناقل اخبار تلخ و همچنین عبرت آموزی از شرایط نابسامان بزرگترین اقتصاد جهان است. پیش از ادامه یادآور می شوم مطالب پایین نه تحلیل و نه گزارش اقتصادی بلکه مشاهداتی است که از اوضاع اخیر داشته ام.

اوضاع اقتصادی خراب است و این خرابی اوضاع که شاید مدت طولانی هم ادامه داشته باشد پیش از هر چیزی اثرات خود را بر بودجه های تحقیقاتی و مخصوصا بودجه طرحهای علوم بنیادین می گذارد. برای دومین بار در طی سال گذشته انستیتو فیزیک امریکا از تمامی اعضایش خواسته است تا نامه ای حاوی اعتراض به مقدار بودجه تخصیص داده شده به فیزیک از طرف دولت برای سال ۲۰۰۹ را امضا کنند. این نامه به سه تن از سناتورهای سنای امریکا که نقش مستقیم در این امر دارند و همینطور به دفتر رئیس جمهور امریکا ارسال خواهد شد.

این بحران بزرگترین بحران اقتصادی دهه های اخیر در امریکاست. تعدادی از کارخانه ها و کمپانی های با سابقه ورشکست شده اند و تعداد زیادی نیز شروع به تعدیل نیرو کرده اند. نکته جالب آنکه شهروندان ثروتمندترین کشور زمین از کوچکترین پشتوانه دولتی یا بیمه بیکاری برخوردار نیستند. یعنی با از دست دادن کار، مستحق دریافت هیچ نوع کمکی از دولتی که بانی این وضعیت بوده است نمی شوند.

دولت امریکا در هفته گذشته حدود ۸۰ میلیارد دلار به شرکت AIG که یک شرکت عظیم امریکایی است کمک مالی کرد تا آن را از ورشکستگی نجات دهد. دولت با این کار برای چندمین بار مفهوم اقتصاد بدون دخالت دولت را زیر پا گذاشته است که اینجا بدان اعتقاد خاصی وجود دارد. جالب آنکه سود این شرکتها زمانی که از بازدهی مطلوب برخوردارند تنها نصیب گروه خاصی از ثروتمندان جامعه می شود اما بدهی این شرکتها و هزینه لازم برای نجات آنها صد در صد از جیب مالیات دهندگان امریکایی تامین می شود. انتقاد دیگری که به دولت امریکا در چند روز اخیر وارد بوده آنکه چرا از بعضی شرکتها مانند شرکت نامبرده حمایت کرده و آنان را از ورشکستگی می رهاند در حالیکه به بعضی دیگر اهمیتی نداده باعث نابودی آنان شده است.

بحران اقتصادی اخیر علل فراوانی دارد. به نظر می رسد یکی از مهمترین علل آن قوانین اقتصادی خاصی است که طی سالهای اخیر به تصویب رسیده اند و دست شرکتهای تجاری را برای سودجویی باز گذاشته است. از دید من اجازه خرید نفت کاغذی (در این مورد به مقالات وبسایت شهیربلاگ مراجعه کنید) که عامل اصلی افزایش شدید قیمت جهانی نفت در دو سال اخیر بود و همینطور پرداخت وامهای خرید خانه بدون داشتن هر نوع پیش شرط و ضمانتی از عوامل اصلی این اتفاق بوده اند. وامهایی که بسیاری از وام گیرندگان توانایی بازپرداخت آن را ندارند. 

به جرات می توان گفت که جرج بوش یکی از بدترین رئیس جمهورهای کل تاریخ ایالات متحده بوده است. به راه انداختن جنگ در چندین و چند نقطه از جهان و کشتار هزاران تن افراد بی گناه، از بین بردن وجهه جهانی امریکا، بحران نفت، اوضاع نابسامان اقتصادی، سوء مدیریت شدید در ایالتهای طوفان زده امریکا، هزینه کردن میلیاردها دلار در جنگ و ... گوشه ای از این مساله را می نمایاند. توجه به این نکته خالی از لطف نیست که بوش ریاست جمهوری را از کلینتونی تحویل گرفت که از بهترین رییس جمهوران دهه های اخیر امریکا به حساب می آید و در دوران وی امریکا یکی از طلایی ترین دوران شکوفایی اقتصادی را پشت سر گذاشت.